MANASTIR ĐIPŠA: Pet vekova odoleva vremenu

Najstariji sačuvani pisani pomen o manastiru Đipša potiče iz jednog zapisa u rukopisnom Četvorojevanđelju, početkom 16. veka. U opisu fruškogorskih manastira stoji da je manastir Đipšu osnovao 1502. godine srpski despot Jovan Branković (mlađi sin sv. Despota Stefana – slepog i prepodobne majke Angeline i unuk Đorđa Smederevca).

U turskom sremskom katastarskom defteru, pisanom 1569. godine, Đipša je zabeležena kao manastir Sv. Nikole, u selu Lipovica, sa opisom poseda.

O životu manastiura u 17. veku ne postoje podaci, pa se može predpostaviti da je manastir zapusteo, da li u vreme velikog bečkog rata ili ranije – ne zna se.

Posle Karlovačkog mira 1699. godine i Privilegije, koju je car Lepopold dao srpskoj crkvi i narodu, fruškogorski manastiri, pa i Đipša, počeli su se ubrzano obnavljati.

U zapisu iz 1702. godine, opat Bonini navodi, da se manastir Đipša nalazi u jednoj pošumljenoj i nenaseljenoj dolini i da u njemu ima nekoliko kaluđera, koji ponovo grade crkvu.

Za Đipšu je značajna 1741. godina, kada u nju dolazi jerođakon Vasilije Reljić, potonji iguman i pustinjak Matej, koji će doprineti velikoj graditeljskoj obnovi manastira tokom 60ih godina.

Od 1748. godine iguman Vasilije je revnosno radio na duhovnoj i materijalnoj obnovi manastira. Nastavljena je obnova bogoslužbenih knjiga, započeta 1738. godine, kada su prikupljene najneophodnije, iz čega se zaključuje da je već tada u manastiru uspostavljeno opštežiće.

Opis fruškogorskog manastira iz 1753, godine, daje potpuno stanje manastira Đipše. Njime su obuhvaćeni: crkva, kelije, manastirske zgrade, bratstvo.

U opisu stoji da je crkva stara, zidana kamenom i ciglom „na novo je obnovljena“, te spolja i iznutra „pobjelena“ (okrečena).

Pominje se sedam prozorskih otvora, tradicionalno kube znatnog raspona, prizidana priprata uz koju se nalazi drvena „zvonica“ sa dva zvona. Krov je od hrastove daske i šindre.

Sa južne strane od crkve je šest prizemnih kelija od pletera, a ispred njih je drveni doksat. Između kelija bile su tri kuhinjice. Jedna kelija se nalazila na severnoj strani i pod njom je bio podrum. I ova kelija je bila od pletera na hrastovim balvanima, pokrivena šašom. Jedna kelija je bila sa zapadne strane od crkve, gde je bila i trpezarija sa kuhinjom. Postoje podaci o inventaru u ovim objektima, o česmama, kao i drugim ekonomskim objektima izvan manastirske porte: hambaru, kačari i drugiom zgradama.

U vreme igumana Vasilija, u manasiru je živelo oko 11 monaha, četvorica slugu i 15 porodica prnjavoraca. Na kraju popisa se spominje i starac Matej – pustinožitzelj, koji je u Đipšu došao 1741. godine, sa 65 godina starosti. Bio je pismen. Živeo je strogim monaškim životom.

Prema starim katastarskim spisama, u blizini manastira, u to vreme, bile su dve isposnice. Matej je, pored života u manastitu, živeo u jednoj od njih – pećini, gde je imao kamenu ploču na četiri drveta umesto stola, krevet i ognjište. Sa istočne strane, u šumi, bila je molebnica – mala kuća počivšeg oca Mateje, gde je postio. Danas nema tragova o njima, jer su zarušene zemljom i obrasle šumom.

Matej je oko manastira raskrčio šumu i zasadio preko 2.500 stabala šljiva i drugog voća.

Njegovim trudom i ktitorstvom sazidana je nova priprata (koja odgovara današnjoj) uz onu pomenutu 1753. Godine. Uz novu pripratu  istovremeno je dozidan zvonik sa temeljima od kamena i debelim zidovima, koji je završen 1764. Godine, kada je započeta i gradnja dvospratne zidane zgrade sadašnjeg konaka.

Starac Matej se upokojio 1765. Godine. Njegov grob se nalazi u priprati crkve.

U izveštajima o fruškogorskim manastirima iz 1771. godine, pored crkve, pominje se i dvospratni zidani konak na zapadnoj strani i red kelija sagrađenih od drveta, na južnoj strani od crkve.

O manastiru Đipša, u prvoj polovini 19. veka, nema podataka.

Na osnovu zapisa, 1846. Godine, izvršene su neophodne opravke na zasvedenim površinama crkve i krovnom pokrivaču, koji je istrulio.

Značajna obnova krova Đipše izvršena je 1891. godine, kada je postavljen krovni pokrivač od lima, i kada je nad otvorom nekadašnjeg širokog kubeta, srušenog u međuvremenu, postavljena uska kupola. Postoje hronološki podaci o nastojateljima manastira od 1856. do 1923. godine.

Od početka Prvog svetskog rata, pa sve do 1922. godine manastir je bio napušten. Te godine za nastojatelja dolazi Pantelejmon Lazić, koji je opravio crkvu i zgradu konaka, značajno unapredio ekonomiju manastira, osnovao i vodio školu za decu iz manastirskog prnjavora.

Posle oktobarske revolucije, izbegle ruske monahinje boravile su u manastiru Đipša sve do Drugog svetskog rata.

U svojoj petovekovnoj istoriji, Đipša je bil većim delom, metoh manastira Kuveždina, a kratko vreme i manastira Šišatovac.

U toku Drugog svetskog rata, manastir je teško stradao. Crkva je usled miniranja jako oštećena, krovni pokrivač i kube su srušeni, zidovi zvonika sa tri strane po dužini su rascepljeni, konaci spaljeni.

Iz crkve i konaka sve je odnešeno i upropašćeno, drvenarija povađena.

Manastirsk riznica je opljačkana i odneta u Zagreb. Velikim zalaganjem prof. Radoslava Grujića, sačuvani deo riznice je 1946. godine vraćen i prenet u muzej SPC u Beogradu, gde sei danas nalazi.

U posleratnom periodu nova komunistička vlast nije vodila brigu o zaštiti manastira. Crkva je dodatno demolirana, grobnice otvarane.

Zavod za zaštitu spomenika kulture Srbije doneo je Rešenje 1949. godine da se Đipša stavi pod zaštitu države. Doneta je odluka da se zvonik restaurira, jer je bio u najtežem stanju, i da se izvrši adaptacija konaka za dečije letovalište. Umesto restauracije, zvonik je srušen 1952. godine, a crkva je ostala u ruševinam, nezaštićena do 1968. Godine kada je stavljen privremeni krov, od strane Zavoda za zaštitu spomenik kulture. Manstir Đipša je 1969. godine ponovo stavljen pod zaštitu države, kao kulturno – istorijski spomenik, ali samo na papiru, jer se ništa nije preduzimalao na zaštiti i obnovi crkve.

Vlast je obnovila konak i sa dvorištem i voćnjakom oko manastira, koristila kao odmaralište, dečije letovalište i ze tečajeve predvojničke obuke.

U periodu od 1941.  sve do 1979. godine, manastir nije bio u svojoj fukciji.

Krajem sedamdesetih godina u manastir se se nastanile dve monahinje: Mati Evalija Poznanović i Justina Simić, koje su se zdušno trudile da opusteli i razoreni manastir privedu nameni – opštežiću.

Obnovile su hram i konak uz pomoć Zavoda za zaštitu spomenik kulture u Sremskoj Mitrovici.

Porušeni zvonik je obnovljen trudom i materijalnim sredstvima P.S. iz Sremske Kamenice.

Sa završenim freskopisanjem unutrašnjosti hrama 2009. godine, završenaje potpuna obnova crkvenog zdanja, koja je pola vek bila u ruševinama.

Sadašnja obnovljena crkva je na istim temeljima od 1502. godine, kada je podigao sv. Jovan – despot  kao brvnaru.

Današnji izgled crkve sa jubetom odgovaraju vremenu šezdesetih godina 18. Veka, uz male izmene.

Kao crkvena slava Manastira, obeležava se prenos moštiju Svetog Nikolaja Mirlikijskog 22. Maja.

Danas je Đipša samostalni ženski manastir u kome živi nekoliko sestara.

PODELI:

Nema komentara

Dodaj svoj